Í nýrri skýrslu, sem RSE sendir frá sér í dag, eru birtar niðurstöður alþjóðlegrar samanburðarrannsóknar á efnahagslegu frelsi í heiminum. Þar kemur fram að Ísland er í 12. sæti á lista 141 lands sem rannsóknin nær til. Góð staða Íslands helgast einkum af sterkum lagalegum og pólitískum innviðum, ríkri vernd eignarréttar og ekki mjög íþyngjandi regluverki í viðskiptaumhverfi fyrirtækja og á vinnumarkaði sé borið saman við önnur lönd. Skortur á aðgangi að traustum gjaldmiðli, of mikil umsvif hins opinbera og takmarkanir í alþjóðaviðskiptum draga Íslendinga niður í samanburðinum.
Mest efnahagslegt frelsi ríkir í Hong Kong samkvæmt skýrslunni, þar á eftir kemur Singapúr, svo Nýja-Sjáland og Sviss. Með sambærilega einkunn í sætum 5-9 eru svo Bretland, Chile, Kanada, Ástralía og Bandaríkin. Írar eru í 10. og Eistlendingar í 11. Íslendingar sitja í 12. sæti sem fyrr segir en Danir og Finnar eru skammt undan í 13. og 14. sæti. Af öðrum Norðurlandaþjóðum er það að segja að Norðmenn sitja í 23. sæti, en Svíar í því 33.
Þegar litið er til stærstu hagkerfanna eru helstu niðurstöður: Þýskaland er í 17. sæti, Japan í 27. sæti, Frakkland í 45. sæti, Ítalía í 49. sæti, Mexíkó í 58. sæti, Indland í 77. sæti, Kína í 93. sæti, Brasilía í 96. sæti og Rússland í 101. sæti. Botn listans verma svo Myanmar, Angóla og Zimbabwe.
Hornsteinar efnahagslegs frelsis
Hin árlega ritrýnda rannsókn byggir á 42 ólíkum þáttum, sem mynda hina svonefndu frelsisvísitölu, þar sem löndum er raðað eftir því í hvaða mæli þau fylgja stefnu sem leiðir til efnahagslegs frelsis. Hornsteinar efnahagslegs frelsis eru samkvæmt skýrslunni valfrelsi einstaklinga, viðskiptafrelsi, samkeppnisfrelsi, sterkir lagalegir innviðir, aðgangur að traustum gjaldmiðli og vernd eignarréttar.
Einkunnir Íslands í lykilflokkum eru eftirfarandi: (á skalanum 1-10 þar sem hærri tala bendir til meira efnhagslegs frelsis.)
- Umfang hins opinbera: Einkunnin hækkar í 6,94 úr 6,91 frá fyrra ári. Ísland er í 47. sæti í þessum flokki.
- Lagaumhverfi og vernd eignarréttar: Einkunnin lækkar í 8,92 úr 9,36 frá fyrra ári. Ísland situr í 5. sæti í þessum flokki.
- Aðgangur að traustum gjaldmiðli: Einkunnin lækkar úr 8,75 í 8,61 frá fyrra ári. Ísland situr í 61. sæti í þessum flokki.
- Frelsi til alþjóðaviðskipta: Einkunnin hækkar í 5,90 úr 5,73. Ísland situr í 108. sæti í þessum málaflokki.
- Reglubyrði: Einkunnin hækkar úr 8,38 í 8,45 frá fyrra ári. Ísland situr í 5. sæti í þessum flokki. (Undirflokkar: fjármálamarkaður, vinnumarkaður og viðskiptaumhverfi)
Þegar staða Íslands er metin og reynt að leggja dóm á hvar umbóta er þörf, verður annars vegar að líta til einkunna og hins vegar til alþjóðlegs samanburðar. Lágar einkunnir benda til mikilla takmarkana á efnahagslegt frelsi, sem ástæða er til að draga úr. Slæm útkoma í alþjóðlegum samanburði þar sem einkunnir eru samt ekki ýkja lágar bendir til þess unnt sé að gera betur.
Þá verður líka að hafa í huga að um er að ræða samanburðarhæf gögn svo ekki er um allra nýjustu upplýsingar að ræða. Nýjustu samanburðarhæfu gögnin eru frá árinu 2006 og er miðað við þau. Þannig má gera ráð fyrir að staða Íslands að því er snertir aðgang að traustum gjaldmiðli hafi versnað verulega á árunum 2007 og 2008, vegna óstöðugleika krónunnar og hárrar verðbólgu.
Það er einna brýnast fyrir Íslendinga að ráðast í umbætur á sviði alþjóðaviðskipta ef marka má niðurstöður skýrslunnar. Hér vega tollar, vörugjöld og önnur innflutningshöft nokkuð, en einnig takmarkanir á erlendum fjárfestingum hér á landi. Leiðir til að efla utanríkisviðskipti sem hlutfall af landsframleiðslu myndu ennfremur bæta stöðu Íslands í alþjóðlegum samanburði, en það sem meira er um vert, bæta hag landsmanna. Landið er enn of lokað. Þá eru umsvif hins opinbera töluvert áhyggjuefni og hlutur opinberra aðila í landsframleiðslunni hefur ekki dregist saman frá árinu 2006. Í þessum tveimur flokkum er einkunn Íslendinga lág. Eins og áður er getið eru standa Íslendingar illa í alþjóðlegum samanburði að því er snertir aðgang að traustum gjaldmiðli. Enda þótt að einkunnin sé ekki lág, er svigrúm til umbóta. Líklegt verður að teljast að staðan hafi nokkuð versnað að þessu leyti á síðustu tveimur árum, eins og áður er nefnt.
Meira efnahagslegt frelsi eykur líkur á betri lífskjörum
Rannsóknir benda til að einstaklingar sem búa við mikið efnahagslegt frelsi, njóti almennt betri lífskjara, meira persónufrelsis og lifi lengur. Hér er um að ræða mælingar á grundvallaratriðum sem frjálsar og velmegandi þjóðir byggja samfélög sín á. Þegar litið er á þau lönd sem versta einkunn hljóta í skýrslunni kemur í ljós að þau eiga sameiginlegt að vernd eignarréttar og sjálfstæði dómstóla er lítt eða ekki til staðar. Einstaklingurinn má sín því lítils og samkvæmt öllum opinberum aðgengilegum rannsóknargögnum er tæplega hægt að tala um velsæld í þessum löndum.
Um Frelsisvísitöluna
Sem fyrr greinir nær rannsóknin til 141 lands, þar sem búa um 95% íbúa heims. Miðað er við upplýsingar frá árinu 2006, en frá því ári eru nýjustu samanburðarhæfu gögnin. Í skýrslunni eru jafnframt uppfærðar niðurstöður eldri skýrslna í tilvikum þar sem gögnin hafa verið tekin til endurskoðunar. Skýrslunni ber að taka með þessum fyrirvara, sem fylgir einatt almennar samanburðarrannsóknum af þessu tagi. Hins vegar veitir þessi skýrsla, sem er ein sú vandaðasta sinnar tegundar, góðar vísbendingar um efnahagslegt frelsi hér á landi í alþjóðlegum samanburði og þróun þess á undanförnum áratugum.
Skýrsluna í heild sinni má nálgast hér á rafrænu formi.
Ársskýrslan er unnin undir stjórn Fraser stofnunarinnar í Kanada í samstarfi sjálfstæðra rannsóknar- og fræðslustofnana í meira en í 75 löndum sem tengjast böndum í gegnum Samstarfsnet um efnhagslegt frelsi. RSE er aðili að samstarfsnetinu.